Posts

‘‘वर्णाश्रम धर्म की वर्तमान भारत में उपादेयता’’

Image
                                                                                      डाॅ0 धनंजय कुमार मिश्र*                                            भले ही आज के इस समाजवादी युग में वर्ण व्यवस्था की अनुपयोगिता के लिए कट्टर आलोचना की जाए परन्तु आज भी विभिन्न परिस्थियों में इसकी उपयोगिता असंदिग्ध है। स्मृतियाँ समाज को चार वर्गो में वर्गीकृत करती हैं - ब्राह्मण,...

धर्मशास्त्र

Image
                                                                                                                                                                                                   ...

आधुनिक युग में स्वामी विवेकानन्द की प्रासंगिकता

Image
                                                                                                                       धनंजय कुमार मिश्र* इस संसार में मनुष्य योनि से बढ़कर और कुछ भी नहीं। मनुष्य प्रयास से अपने अन्दर दैवी गुणांे को समाहित करने मंे समर्थ है तथा पाश्विक वृत्ति को स्वीकार कर वह समस्त ब्रह्माण्ड मंे खुद को पतित सिद्ध कर सकता है। मूल्य परायण सुसंस्कृत व्यक्तित्व का निर्माण मनुष्य का लक्ष्य होता ह...

जयदेव कृत गीतगोविन्दम्

Image
                                                                                                                                                                    धनंजय कुमार मिश्र संस्कृत-गीति काव्य की परम्परा में महाकवि जयदेव का विशिष्ट स्थान है। इन्होंने गीतगोविन्द काव्य की सृजना की है। कृष्णलीला पर रचित गीतगोविन्द एक मौलिक, ललित एवं गेय कृति है। यह जयदेव की लोकप्रिय रचना है। जयदेव बंगाल के राजा लक्ष्मणसेन के आश्रित कवि थे। ये किन्दुबिल्व निवासी ...

वेदामृतम्

Image
                                                                                                                                               (1) ऊॅं भूर्भुवः स्वः तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि। धियो यो नः प्रचोदयात्।।    (यजुर्वेद 36/3)                             (2)   स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदाः। स्वस्ति नस्ताक्ष्र्यो अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो वृहस्पतिर्दधातु।।  (सामवे...

ईशावस्योपनिषद्

Image
                                                                                                   ऊॅं पूर्णमदःपूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदुच्यते। पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते।। ऊॅं ईशावास्यमिदं सर्वं यत्किञ्च जगत्यां जगत्। तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्धनम्।। 1।।   कुर्वन्नेवेह  कर्माणि   जिजीविषेच्छतं   समाः। एवं त्वयि नान्यथेतोऽस्ति न कर्म लिप्यते नरे।। 2।।   असूर्याः नाम ते लोका अन्धेन तमसाऽऽवृताः। तांस्ते प्रेत्याभिगच्छन्ति ये के चात्महनो जनाः।। 3।।   अनेजदेकं मनसो जवीयो    नैनद्देवा आप्नुवन्पूर्वमर्षत्। तद्धावतोऽन्यानत्येति तिष्ठŸास्मिन्नपो मातरिश्वा दधाति।।4।।   तदेजति   तन्नैजति   तद्दूरे   तद्वन्तिके। तदन्तरस्य सर्...

विद्रोही नागार्जुन

Image
                                                                                    अपनी अपूर्व काव्य प्रतिभा के कारण पावन भागीरथी सलिल प्रवाह की भाॅंति सतत प्रवाहमान हिन्दी साहित्य में सर्वत्र अपनी अतुलनीय रस-राग पराग सौरभ से अपनी ओर आकृष्ट कर हृदय को सरलतम सूक्तियों से आनंदित करने वालों में सर्वश्रेष्ठ सुरभारती के वक्ष-स्थल पर नक्षत्रों की मणिमाला में ध्रुवतारा की भांति सदैव नियत स्थान पर समारुढ होकर अप्रतिम प्रतिभा से चकाचैंध करने वाले फक्कड , यात्री , विद्रोही इत्यादि उपाधियों से विभूषित साहित्य मर्मज्ञ के पद पर आसीन कविकर नागार्जुन मात्र काव्यकार हीं नहीं सफल उपन्यासकार भी थे।              नागार्जुन का वास्तविक नाम वैद्यनाथ मिश्र था। साहित्य साधना में उपनाम नागार्जुन रुप में लिखते थे। ...